Rubus idaeus – Kjært barn har mange namn

Det er ikkje berre berre å vera filolog når ein skal svara på agronomoppgåver. Filologen i meg tek meir enn gjerne overhand og plutseleg så sit eg og problematiserer heilt andre ting enn kva oppgåva ber meg om å tenkja på.

bringbærplante

Og dette skjer sjølvsagt også etter å ha lest meg opp på bringebær i samband med ei oppgåve om bringebærdyrking etter ekskursjonen nettagronomane hadde til bringebærbonden Jostein Prestbø som driv Fitjarbær på Fitjar. Denne driftige byggmesteren som driv med bringebær på si og som har hatt to feriedagar i år, var også nyleg pauseinnslag i Norge Rundt.

IMG_6422

I tillegg til å dykka ned i heile produksjonsprosessen til bringebærdyrking, har eg til dømes undra meg over dei ulike namna planta har på ulike språk: hallon (svensk), hindbær (dansk), rasberry (engelsk) og framboise (fransk). Hmm, kvifor det når «makrell» heiter «maquereau» på fransk?  Eg tek det opp med husbonden og dermed er det gjort. Jau, kanskje «makrell» er eit nyare ord? Kanskje kom makrellen seint til Noreg og dermed lånte me ord i frå andre språk me hadde kontakt med? Og kanskje er då «bringebær» eit mykje eldre fenomen her i Noreg? Og så er det gjort endå ein gong, og me er skikkeleg på bærtur. Me googlar i veg, og me les at det sanneleg er funne restar av bringebær på steinalderbustadar. Plutseleg så står husbonden og eg med kvar vår teskei på steinalderbustaden på Straume og grev og leitar og heile nettagronomoppgåva er gløymt i mange år framover…

Det er godt mogeleg at det ikkje er filologen i meg som tek overhand, men at eg rett og slett til tider lir av skrivevegring. Det kan jo også henda at det heller er tale om noko så ordinært som unnvikelsesstrategi. Men no er oppgåva levert, og eg kan fordjupa meg i unnvikelsesstrategien med godt samvit. Men mykje interessant har eg lært, også av å problematisera det oppgåva ikkje spør etter:

  • Bringebær, «rubus idaeus», høyrer til rosefamilien og er svært levedyktig her på Vestlandet på grunn av klimaet.
  • Det latinske slektsnamnet viser til dei raude fruktene. Ja, frukt, ikkje bær, og her vart eg også forvirra før eg forstod at eg hadde lært noko nytt.
  • Artsnamnet «idaeus» tyder at han er frå fjellet Ida på Kreta
  • Nokon påstår at det er ein erotisk samanheng mellom «bringe» i ordet bringebær og «bringe» som i «bryst» og samanliknar det med eit kvinnebryst. Men denne litt kreative tolkinga vert ikkje godteken av etymologar  som viser til at ordet stammer frå ei eldgamal indoeuropeisk rot «brem» som tydde «å stikka fram» og som i norrøn vart «brom» og hadde same tyding. Grunnen til dette er dei framstikkande knoppane eller piggane på bringebærbuska. Men litt kjedeleg er no denne forklaringa, tykkjer no eg.

Så er det eit tips eg skulla ha visst då eg i mi tid sleit med kvalme i begge svangerskapa mine, nemleg at te av bringebærblada skal hjelpa mot kvalme når ein er gravid. Men eg testa no ut alt anna, og det einaste som hjalp meg var fødselen. Googlinga førte no ein del godt med seg også, og husbonden fann denne flotte svenske songen som Mikael Wiehe har laga musikken til:

Hallon, blåbär, lingon
Hallon, blåbär, lingon
Hallon, blåbär, lingon
vart och ett har sin tid
Dom gror och dom växer
Dom gror och dom växer
Dom skördas av mänskor
när växandets tid är förbi

Fitjarbær og Jostein Prestsbø på Norge Rundt, august 2015

jpg-farger-basthaugen-logo

 

 

 

 

Del gjerne innlegget med ditt nettverk! Takk!
Tweet about this on TwitterShare on FacebookEmail this to someoneShare on LinkedIn
Dette innlegget ble publisert i Gardsdrift. Bokmerk permalenken.

Legg igjen en kommentar

Din e-postadresse vil ikke bli publisert. Obligatoriske felt er merket med *