«Intet er så rommelig som havet» (Garman & Worse av Alexander Kielland)

Det er ingen løyndom, men eg må no berre få sagt det likevel: Eg elskar Frankrike! Eg har ikkje tal på kor mange gonger eg har vore i heksagonen eller sekskanten, som for franskmenn er synonymt med Frankrike. Det er verkeleg vanskeleg å velja ut ein favorittstad eller område å skriva om, fortelja om utan å føla at eg er utru mot nokon eg elskar.  Då eg var ung, budde eg eit år i Frankrike og trudde ikkje eg ville lengta heim att. Men det gjekk ikkje så lang tid før eg oppdaga kor forferdeleg eg sakna havet heime og kjende meg som ein pusling på ope hav, ei kjensle ganske lik den eg fekk då eg nokre få år seinare las opningsorda i Garman& Worse: «Intet er så rommelig som havet, intet så tolmodig. På sin brede rygg bærer det lik en godslig elefant de små puslinger, der bebor jorden;» For meg var møtet med fransk språk og kultur heilt sentral for min vekst som menneske, men like viktig var det at eg hadde eit solid grunnfeste i det norske språket og kulturen.

IMG_6572

Takka vera engelsk- og framandspråkundervisninga i den norske skulen vart eg tidleg utsett for andre språk, men også andre kulturar. Norskfaget har gitt meg eit solid grunnfeste  og tryggleik i det norske språket og den norske kulturen. Det er fort gjort å tenkja at språk berre er språk, men språkfag rommar så mykje meir: heile livet og heile mennesket og ikkje minst møtet med den andre, det nye og det som er annleis enn det typisk og trygge norske. Språkfaga må ta mykje større plass og få mykje høgare status i den norske skulen i framtida, fordi faga femnar om identitet og kultur og fremjar sjølvforståing så vel som toleranse. Korkje meir eller mindre.

Sjølvsagt må ein læra seg gloser, grammatikk, fonetikk og alt anna som må til for å læra seg å nytta eit språk: å lytta, forstå, skriva og lesa.  Det krev stor innsats av elevar som lærer eit språk i eit anna land enn der språket vert nytta og ein får det ikkje dette gratis eller intravenøst, som eg pleidde å seia då eg var fransklærar. Noko som var viktig for meg i jobben som fransklærar, var at flest mogeleg skulle få oppleva å møta kulturen og møta nye menneske gjennom å bruka språket i møte med ekte menneske i det landet det høyrer heime i.  Det var som ein elev sa, rimeleg sjokkert, etter å ha vore med på ei utveksling: «Fransk er jo eit språk som folk snakkar og brukar!» Og dette var ikkje så dumt sagt når me tenkjer på kva for språk folk flest får servert i kvardagen her i Noreg, det er neppe tysk, spansk og fransk.

DSC00671

Når norske elevar snakkar engelsk, eller kanskje rettare amerikansk, føler dei seg ganske gode og trygge, kanskje for trygge då den kulturelle kompetansen og forståinga nok kanskje ikkje er på same nivå som det språklege. Når ein då reiser til dømes som utvekslingsstudent til eit engelsktalande land, bør ein oppdaga ganske fort at språk er meir enn språk. Ein forstår kjapt at ein også må ha eit blikk til og forståing for det som er annleis og ei evne til å tilpassa seg det samfunnet som ein for ei stund sjølv har vald å bu i. Om til dømes ein britisk lærar kommenterer at ein er for sein til timen, er dette ein korreks. I den britiske skulen er dette meint som ein korreks ein elev som kjem for seint, ikkje skal svara på. At det er annleis i Noreg, er ei anna sak. Ein må sjå seg sjølv og det norske utanfrå, og ein må faktisk tilpassa seg. Også godt vaksne nordmenn i Spania bør vel eigentleg tenkja på dette.

Ein trur at ungdommen no til dags er så reise- og verdsvande, men dei er nok ikkje så mykje annleis enn ungdommen i tidlegare tider. Det er berre overmot , tankeløyse  og ein stor dose vil-langt-vekk-frå-Gnore som gjorde at eg våga å reisa ut: Eg hadde rett og slett ikkje peiling. Som mange ungdommar no til dags vart eg også fort usikker på store flyplassar, i store byar, i møte med ny mat, nye skikkar og reglar langt heimafrå  trygge Noreg og mor og far. Eg har erfart å reisa med elevar utanlands på hotell og gjera turistting, men det er noko heilt anna og meir utfordrande og krevjande for elevane å vera med på utveksling: Å bu hjå framande og ta imot framande heima, å vera ambassadør for ein skule og eit land og vera vertskap. Dei som vågar slikt, er svært modige og tøffe. Når ein bur hjå til døme ein fransk familie, får ein kjenna på det å vera litt hjelpelaus og usikker overfor alt det nye og framande. Då er det ikkje alltid så lett å gjera greie for seg om tankar, meiningar og kjensler på framandspråket i eit land der all informasjon er på eit språk du ikkje kan så godt. Og kanskje ein saknar familien etter berre eit døgn. Då er det heller ikkje så lett å halda på eit tøft ytre. Når ungdommar gjer dette, viser dei stort mot og dei lærer noko ein aldri kunne ha praktisert i eit klasserom i Noreg,  språk i praksis, som utgjer kjerna i språkfaget.

IMG_1900

Eg hugsar godt alt eg lærte om livet, døden og kjærleiken ein gong i tida. Som ung, norsk kvinne i Frankrike lærte eg om dei andre og meg sjølv i møtet med det nye språket og kulturen. Då eg i juni 1991, som 20-åring, tok toget til Paris for å reisa heim att til Noreg for å verta student i Bergen, hugsar eg at eg kanskje gjorde min første  medvitne, vaksne refleksjon. Ja, betre seint enn aldri.  Medan eg suste forbi dei fargerike hustaka i landsbyane i vinområdet Bourgogne,  bestemde eg meg for at alle dei gode erfaringane eg hadde gjort meg dette året skulle verta gode minner og dei mindre gode skulle vera gode livserfaringar. Eg hadde vakse som menneske gjennom mange kulturkrasj, misforståingar og språkvanskar.

Gjennom erfaringane mine som fransklærar på ein skule som driv med utveksling, er eg blitt overtydd om at utveksling må vera ein heilt naturleg del av den daglege drifta, til og med kjerne i drifta på ein norsk skule av i dag. Slik pedagogisk verksemd ber frukter for alle  og i alle fall brukarane i skulen, dei modige elevane og dei som er framtida vår. Dette veit eg: Eg har sett og erfart elevar veksa i møte med det ukjende, det nye og ikkje minst erfart det sjølv på kropp og sjel.

Eg veit ikkje om eg sjølv har blitt så mykje lukkelegare av å reisa ut, men eg trur eg har vunne meir innsikt i meg sjølv og det som er annleis meg og mitt.  Eg lærte at verda var større enn Noreg, å sjå meg sjølv og andre i eit større perspektiv, å takla livet på eiga hand:  å trå feil og komma meg opp att og vidare. Samstundes lærte eg å setja pris på alt det eg hadde heime, som til dømes natur, verdiar og tankesett. At det finst sprenglærd toskeskap og folkeleg visdom, at livet har mange livsleksjonar å by på og at det er viktig å kjenna seg trygge i eige språk og kultur om ein skal vera open overfor det nye, det ukjende.

IMG_6074

Kva for norsk skule ville ha bedt elevar på byggfag om å tenkja seg til kva dei kan gjera med hammar og sag og elevar på mat- og restaurantfag fantasera om kva kniv og steikepanne kan vera godt for? Etter mi meining burde ein  for det første satsa  i mykje større grad på norskfaget i skulen  med å la lærarar med høg kompetanse i norskfaget få undervisa og gi norsklærararne den status og arbeidstilhøve både dei, faget og ikkje minst elevane fortener. For det andre må utveksling rett og slett vera obligatorisk for alle i den norske skulen slik at dei får reisa ut å møta språka dei lærer om i den kulturen det høyrer til då kanskje dette kan vera det beste vernet overfor ignoranse og framandfrykt. Og er det noko verda treng meir av i dag, er det å utvikla toleranse og gjensidig respekt mellom menneske frå ulike land og kulturar.

green-orange

Takk til Hege, Wilco og Bjørn!

Del gjerne innlegget med ditt nettverk! Takk!
Tweet about this on TwitterShare on FacebookEmail this to someoneShare on LinkedIn
Dette innlegget ble publisert i Kjerring på tur, Kjerringliv. Bokmerk permalenken.

Legg igjen en kommentar

Din e-postadresse vil ikke bli publisert. Obligatoriske felt er merket med *