“A happy man has no past, while an unhappy man has nothing else” (frå «The Narrow Road To The Deep North» av Richard Flanagan, 2014)

Sierra_veg

I haust har litteraturen eg har lest, vore faglitteratur hovudsakleg  knytt til agronomutdanninga på Stend. På nattbordet ligg det haugar med lærebøker om det eine og det andre som skal, bør og må lesast for å vera budd til samlingar og for å kunna svara på oppgåver om så vel traktor som kuvom, jordtypar som entrepenørskap.  I tillegg har haugen på nattbordet blitt endå større då eg oppdaga store hol i den naturfaglege grunnmuren min. Av ein eller annan grunn hugsar eg ikkje så godt det periodiske system, oppbygging av atom, kjemiske bindingar…  Til og med fotosyntesen har eg berre vage minner om. Eg må innrømma at eg har tenkt kvifor i all verda skal eg no alltid kasta meg ut i ting i staden for å ha det stabilt, trygt og godt med det eg allereie kan? Ein god ven bad meg om å gjera noko eg verkeleg likar. Då var det Martha Norheim i NRK P2 kom og fortalte meg om romanen The Narrow Road to the deep North som vant Man Booker Price for skjønnlitteratur i år. Boka vart bestilt på favorittbiblioteket Radøy Bibliotek. No er boka lest, og eg er så glad for at eg la alt anna til sides og blei «Lost in fiction».

 

IMG_2516

Eg skal ikkje røpa for mykje, men litt må du få vita: Boka handlar om ei ung kvinne og ein ung mann, som i byrjinga av romanen ,forelskar seg  på den andre sida av jorda, i Australia, rett før den andre verdskrigen bryt ut.  Dei har altså ikkje det beste utgangspunktet då ho allereie er gift. Om ikkje dette er nok, er ho også gift med onkelen  til den unge mannen ho elskar.  Allereie her anar me det ødipuske… Så grip også verdshistoria og andre menneske inni liva deira: Bakteppet for denne fantastiske, vakre kjærleikshistoria,  er bygginga av det som i ettertid vert kalla for Dødens jernbane, Thailand-Burma-jernbana. Dorrigo Evans, som hovudpersonen heiter, må i krigen og vert teken til krigsfange av japanarane. I leiren får han oppleva menneskeleg vondskap og  lidingar som ein ikkje skulle tru var mogelege eller berre mogeleg i fantasien, i den oppdikta verda.

 

Noko av det som kjenneteiknar god litteratur for meg, er når litteratur går i dialog med annan litteratur, eller det ein på fagspråket kallar for intertekstualiet.  Dette gjer Flanagan på ein svært så overtydande måte og får det til å bli meir enn berre form , fordi intertekstualieten til dei grader er rotfesta i innhaldet, i tematikken, fordi romanen, som er ei oppdikta verd, problematiserer nettopp forholdet mellom fiksjon og fakta, verkelegheit og «dikt og forbannet løgn» . For kven kunne i sin villaste fantasi tru all terroren menneska i Oslo og ungdommane på Utøya opplevde 22. juli 2011 kunne skje i Noreg? Og  kven kunne førestilla seg livet til ein  fange i dei japanske POW-leirane som arbeidde på Dødens jernbane?  Nettopp det at den verkelege verda overgår fiksjonen i det groteske, i det vonde, står heilt sentralt i romanen. Det er ei veksling, eit samspel, ein dialog mellom livet og menneske i alle fasettar,  historiske hendingar, verdslitteraturen og særleg tankane kring litteratur til den beleste Dorrigo Evans  – men også den japanske majoren Nakamura som er ekspert på haiku, japanske dikt.

 

Eg opplever på ingen måte at Flanagan kjem med klare svar på kva eit godt liv er eller kva eit godt menneske er.  Derimot viser han oss livet og mennesket frå mange ulike sider og syner dermed kompleksiteten og mangfaldet.  Kanskje det er mykje viktigare å stilla seg spørsmål og vera open mot seg sjølv, andre menneske og verda? Kan den vonde faktisk også vera god? Kan den gode faktisk få eit steinhjarte? Kan ein li med fangevaktaren trass i illgjerningane hans? Kan livet ha andre fargar enn kvitt og svart? Er livet tilfeldig? Er livet farleg? Er livet gode relasjonar? Har kvart menneske ein lagnad? Har mennesket ein fri vilje? Og er Gud død?

 

Flanagan greier altså det kunststykket å skildra det mangfaldige og polyfone livet der mennesket er til stades ein bitte liten augneblink, medan kunsten fangar både livet og mennesket og tek vare på dei for alltid slik romanen hans gjer med historia til ulike menneske på Dødens jernbane. Hamsun uttrykte dette noko fatalistisk gjennom «Om hundrede aar er allting glemt», medan Bull i «Metope» vil fanga det vakre i kunsten for alltid: «Dig vil jeg ømt i rytmer nagle fast!/Dig vil jeg dypt og blivende bevare/i digets evige,unge alabast!/

 

IMG_1626Trass i alle spørsmåla eg meiner romanen stiller, er det likevel noko svært enkelt men dog likevel så vanskeleg som står att som ein slags livsvisdom eller ei slags bruksanvisning på livet. Det er mora til Dorrigan Evans som er bodbringaren: ”Rock to gravel to dust to mud or to rock and so the world goes, as his mother used to say when he demanded reasons or explanation as to how the world got to be this way or that. The world is, she would say. It just is, boy. He had been trying to wrest the rock free from an outcrop to build a fort for a game he was playing when another, larger rock dropped onto his thumb, causing a large and throbbing blood blister beneath the nail.” Oppskrifta er altså enkel. Om det vert vanskeleg, så tenk på det Dorrigo Evans etterkvart finn ut: “A happy man has no past, while an unhappy man has nothing else.”

 

leaf

 

Del gjerne innlegget med ditt nettverk! Takk!
Tweet about this on TwitterShare on FacebookEmail this to someoneShare on LinkedIn
Dette innlegget ble publisert i Litteraturkjerringa. Bokmerk permalenken.

Legg igjen en kommentar

Din e-postadresse vil ikke bli publisert. Obligatoriske felt er merket med *